Skip to main content

Στο παρόν μάθημα, εξετάζεται η Μεσόγειος ως γεωγραφικός, πολιτικός, ιδεολογικός, πολιτισμικός, αλλά και ως συμβολικός και «φαντασιακός» τόπος, με χρονολογική έμφαση στον «μακρύ» 19ο αιώνα, και στις προεκτάσεις των διαφόρων παραμέτρων της διερεύνησης στους 20ό και 21ο αιώνες. Η Μεσόγειος υπήρξε ο «χώρος» γύρω, μέσα και διάμεσα στον οποίο αναπτύχθηκαν από τους σημαντικότερους αρχαίους πολιτισμούς (Μεσοποταμία, Αίγυπτος, Αιγαίο, αρχαϊκή και κλασική Ελλάδα), μεγάλες αρχαίες αυτοκρατορίες (ελληνιστική, ρωμαϊκή κ.ά.), καθώς και οι τρεις μεγάλες, μονοθεϊστικές θρησκείες. Διαμέσου των αιώνων (μέχρι και τον 19ο), υπήρξε στο επίκεντρο μεγάλων διεθνών/οικουμενικών (εμπορικών και πολιτιστικών) «δικτύων», στα οποία συνδέονταν ήπειροι και χώρες από τον Ατλαντικό Ωκεανό ως τον Ειρηνικό, πριν ακόμα εδραιωθεί (μόλις στους τελευταίους δύο αιώνες) η βορειο-ατλαντική, ευρω-αμερικανική ηγεμονία. Η τελευταία – αποτέλεσμα, κυρίως, της πιο πρόσφατης φάσης της αποικιοκρατίας – έπρεπε, ως μέρος της ιδεολογικής και πολιτικής ενίσχυσης της θέσης της, να περιθωριοποιήσει τη Μεσόγειο, υποβαθμίζοντάς τη σε «σύνορο» μεταξύ Δύσης και Ανατολής, Βορρά και Νότου. Στο παρόν μάθημα εξετάζεται, αρχικά, η παραπάνω ιστορική ύπαρξη και πορεία της Μεσογείου, καθώς και οι θεωρητικές και ιδεολογικές προσεγγίσεις και διεργασίες που την αφορούν ως (εννοιολογική, ιδεολογική, πολιτική, πολιτισμική) «κατηγορία» και ως (δυτικο-, βορειο- ευρωπαϊκή) «εφεύρεση/κατασκευή». Έμφαση δίνεται στην πρόσφατη της ιστορία – στα πλαίσια της τελευταίας φάσης της ευρωπαϊκής (βρετανικής και γαλλικής) αποικιοκρατίας – ως [μετα]αποικιοκρατική θάλασσα, αλλά και, κύρια, ως «τόπος» αντι-αποικιοκρατικής και γενικότερα αντι-ηγεμονικής «αντίστασης» και εναλλακτικότητας. Διερευνώνται, ταυτόχρονα, τόσο η «παρουσία» της στις τέχνες (αρχιτεκτονική, ζωγραφική, λογοτεχνία, κινηματογράφος κλπ.), όσο και ως «χώρος» και «υποκείμενο» δημιουργίας – ιδιαίτερα, «εναλλακτικών» (έναντι των «κυρίαρχων») μορφών και εμπειριών της νεωτερικότητας και του μοντερνισμού. Οι δύο αυτοί παράμετροι, βέβαια, διαπλέκονται και αλληλο-τροφοδοτούνται, όπως φανερώνεται στην εξέταση της Μεσογείου ως «φαντασίωσης», τόσο εκ των έξω όσο και των έσω. Καταληκτικά, η παραπάνω κριτική διαπραγμάτευση οδηγεί στην εξέταση πιο πρόσφατων θεωρητικών προσεγγίσεων αναφορικά στη Μεσόγειο, οι οποίες, αφού αποδομούν τις προγενέστερες (αποικιοκρατικού χαρακτήρα) ιδεολογικές κατασκευές, προωθούν εναλλακτικές, αντι-ηγεμονικές θεωρήσεις, με επίκεντρο τον πλουραλισμό, την πολυφωνία, την α-/πολυ-κεντρικότητα και την υβριδικότητα (βασικά χαρακτηριστικά της Μεσογείου, στην προ-της-περιθωριοποίησής-της ιστορία της), ως αντίδοτο στην ισοπεδωτική, δογματική ηγεμονία της βορειο-ατλαντικής νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης.